Proteinler ve Protein Metabolizması

Proteinler vücudun temel yapı taşlarıdır. Kemikten saça , kandan beyne kadar tüm dokularda bulurular ve dokuların yenilenmesinde ve onarımında kullanılırlar. Çeşitli enzimler , hormonlar ve salgılar da protein yapısındadır.

Protein et , tavuk , balık , yumurta , süt , peynir , yoğurt gibi hayvansal gıdalarda ; hububat , baklagiller ve bitkilerin yaprak ve tohumlarında ; kuruyemiş ve sebzeler gibi bitkisel gıdalarda bulunur. Yağsız et ve balığın %75 ‘i yumurtanın % 50’si , soya fasulyesinin ise %35’i protein yapısındadır.

İdeal diyette her gün yenmesi gereken protein miktarı kilo başına 0.8 gramdır ; günlük toplam kalori ihtiyacınızın % 15 – 20 ‘si proteinden karşılanmaktadır. Yediğimiz proteinlerin % 30 – 35 ‘i hayvansal , gerisi ise bitkisel gıdalardan seçilmelidir. Özellikle fazla hayvansal protein yenmesi sakıncalıdır. Geniş kitle araştırmaları fazla protein yiyenlerde kanser riskinin arttığını göstermiştir , ayrıca hayvansal gıdaların kolesterol düzeyleri yüksektir. Kolesterol , sitemizde anlatıldığı gibi damar sertliğine neden olmaktadır. Dolayısı ile yenen proteinli gıdalar yukarıda bildirilen miktarı aşmamalı özellikle bitkisel proteinler seçilmelidir. Bitkisel proteinlerin önemli üstünlükleri yağ ve kolesterol oranlarının çok düşük olması ve bitkilerdeki lifler sayesinde kolesterol emilimini azaltmalarıdır.

İdeal yemek düzeyinde her öğünde iki porsiyon (1 porsiyon 30 gramdır) et grubuna (tavuk , balık , yağsız et ve peynir) izin vardır. İki porsiyon günlük protein hakkımızın yaklaşık 1/3’ünü oluşturur ; bitkisel proteinler ve süt ürünleri de geriye kalan protein hakkımızı tamamlar.

Vücuda giren proteinler sindirim enzimleri tarafından önce ana yapı taşı olan amino asitlere parçalanır ve sonra emilirler.

Amino asitler vücudun çeşitli dokularında onarım ve yeni yapım ile çeşitli salgıların ve hormonların oluşturulmasında kullanılır. İhtiyaç halinde amino asitlerden karbonhidrat da yapılabilir. Fazla amino asitler ise kaslardaki protein yapılarında biriktirilir. Kas deposunda 40.000 kalori bulunabilir. Bir gram proteinin kalori değeri 4’tür. Dolayısı ile kas depomuzun kapasitesi 10 kg. kadardır.

Protein deposu dolunca fazla amino asitler parçalanır , bunların nitrojen kısmı idrarla dışarı atılır , geriye kalanı ise yağ ve şekere dönüştürülür. Görüldüğü gibi proteinin de fazlası ana depoda diğer bir değişle yağ dokusunda biriktirilir.