Karbonhidratlar ve Karbonhidrat Metabolizması

Karbonhidrat grubunda olan besinler şeker , unlu gıdalar , hububat , sebze ve meyvelerdir. Bunların ana özelliği ucuz , bol ve dayanıklı olmaları , nispeten kolay yetiştirilmeleridir. Metabolizmaya faydaları vardır.

Karbonhidratların kimyasal yapısında karbon , oksijen ve hidrojen atomları bulunur. Şeker , karbonhidratların ana yapı taşıdır. Karbonhidratlar basit ve karmaşık karbonhidratlar olmak üzere iki grupta incelenebilir. Basit karbonhidratlar yapı olarak şekere çok yakındırlar ve bir veya iki şeker molekülünden oluşurlar. Dolayısıyla bunların sindirimi ve emilimi kolay ve çabuktur , kan şekerini ani olarak yükseltirler. Basit karbonhidratlara örnek olarak meyve şekeri , süt şekeri , şeker ve bunların kullanılmasıyla hazırlanan gıdalar verilebilir.

Karmaşık karbonhidratlar ise ikiden fazla şeker molekülünden oluşurlar. Emilim ve sindirimleri basit karbonhidratlara oranla daha zor ve yavaştır. Sindirim enzimleri bu karbonhidratları basit şeker molekülü haline getirdikten sonra bağırsaktan emilim gerçekleşir. Karmaşık karbonhidratların kan şekerini yükseltici etkileri yavaş ve hafiftir. Bunlara örnek olarak unlu gıdalar , ekmek , makarna , pilav ve tahılları , sebze çeşitlerini ve kuru baklagilleri verebiliriz. Emilen karbonhidratlar hem vücudun acil enerji gereksinimini karşılar hem de daha sonra kullanılmak üzere karaciğer , kas ve yağ dokusunda depolanır.

Şeker basit bir enerji kaynağı olup yakılması halinde tümüyle enerjiye dönüşür ve ortamda yan ürün bırakmadan yanar. 1 g karbonhidrat 4 kalori değerindedir. Depolanan karbonhidratlara glikojen adını veriyoruz. Vücudun karaciğer ve kaslardaki glikojen deposu oldukça küçüktür ve ancak 1100 kalorilik bir kapasitesi vardır.Bu depodaki kalori miktarı günlük ortalama kalori ihtiyacının ancak yarısını karşılar. Glikojen deposu boşaldıktan sonra vücudun kalori gereksinimi yağ ve protein depolarından karşılanır.

Karbonhidratlar glikojen deposunu doldurduktan sonra bunlardan arta kalanlar yağa çevrilerek sonsuz bir kapasitesi olan yap depolarında biriktirilirler.

Gün boyu belirli aralıklarla yenen besinler sayesinde açlık yaşanmaz ancak gece boyunca yemek yenmediği için vücut ihtiyacı olan enerjiyi karbonhidrat ve yağ depolarından sağlar.

İdeal diyetin % 50 – 55 ‘i karbonhidratlardan oluşturulmalı ve karbonhidratların ¼’ü basit , ¾’ü ise karmaşık karbonhidrat yapısındadır.